โดย Adrien Blanc7 นิสัยประจำวัน สร้างความสัมพันธ์ที่ดีและแน่นแฟ้นขึ้น

ความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นไม่ได้เกิดจากการแสดงความรักสุดโรแมนติกครั้งใหญ่หรือทริปพักผ่อนราคาแพง แต่เกิดจากสิ่งเล็กๆ ที่คุณทำทุกวัน งานวิจัยจากโครงการ Harvard Study of Adult Development ซึ่งติดตามผู้เข้าร่วมมานานกว่า 85 ปี พบว่าคุณภาพของความสัมพันธ์ใกล้ชิดเมื่ออายุ 50 ปี ทำนายสุขภาพกายได้ดีกว่าระดับคอเลสเตอรอล ส่วนการวิเคราะห์อภิมานที่ครอบคลุมผู้คนกว่า 300,000 คน ซึ่งตีพิมพ์ใน PLOS Medicine พบว่าผู้ที่มีความสัมพันธ์ทางสังคมแน่นแฟ้นมีโอกาสรอดชีวิตสูงกว่า 50% เมื่อเทียบกับผู้ที่มีสายสัมพันธ์ทางสังคมอ่อนแอ
ข่าวดีคือคุณภาพของความสัมพันธ์เปลี่ยนแปลงได้ นิสัยประจำวันเพียงไม่กี่ข้อที่คุณตั้งใจทำ ช่วยให้ความใกล้ชิด การสื่อสาร และความพึงพอใจต่อความสัมพันธ์กับคนสำคัญดีขึ้นได้อย่างวัดผลได้ บทความนี้รวบรวม 7 นิสัยที่มีงานวิจัยรองรับและเริ่มฝึกได้ตั้งแต่วันนี้ ไม่ว่าคุณกำลังดูแลความสัมพันธ์กับคนรัก เพื่อนสนิท หรือครอบครัว หากอยากเข้าใจหลักวิทยาศาสตร์เบื้องหลังการสร้างนิสัยให้ยั่งยืนในภาพกว้าง เริ่มได้จากคู่มือเรื่องวิทยาศาสตร์ของการสร้างนิสัยที่ดีต่อสุขภาพ
50%
โอกาสรอดชีวิตที่สูงขึ้นในผู้ที่มีความสัมพันธ์ทางสังคมแน่นแฟ้น
ทำไมความสัมพันธ์ต้องได้รับการดูแลทุกวัน
ความสัมพันธ์เติบโตได้ด้วยปฏิสัมพันธ์เชิงบวกที่สม่ำเสมอ มากกว่าการทุ่มเทเป็นครั้งคราว งานวิจัยตลอดหลายทศวรรษของ Dr. John Gottman ที่มหาวิทยาลัย Washington เผยอัตราส่วนสำคัญว่า คู่รักที่มีความสัมพันธ์มั่นคงและมีความสุขมีปฏิสัมพันธ์เชิงบวกอย่างน้อย 5 ครั้ง ต่อปฏิสัมพันธ์เชิงลบทุก 1 ครั้ง ระหว่างเกิดความขัดแย้ง ห้องปฏิบัติการวิจัยของเขาสามารถทำนายการหย่าร้างได้แม่นยำ 94% เพียงสังเกตบทสนทนาระหว่างคู่รักเป็นเวลา 15 นาที
นอกช่วงที่เกิดความขัดแย้ง อัตราส่วนนี้ยิ่งสูงขึ้น ในชีวิตประจำวัน คู่รักที่มีความสุขมีปฏิสัมพันธ์เชิงบวกเฉลี่ยประมาณ 20 ครั้ง ต่อปฏิสัมพันธ์เชิงลบ 1 ครั้ง นั่นหมายความว่าสิ่งที่กำหนดว่าความสัมพันธ์จะดีเพียงใด ไม่ใช่การปราศจากความขัดแย้ง แต่เป็นความใจดี ความใส่ใจ และการดูแลที่เติมให้กันทุกวัน
ลองนึกถึงความสัมพันธ์เหมือนบัญชีธนาคาร ปฏิสัมพันธ์เชิงบวกเล็กๆ แต่ละครั้งคือการฝากเงิน ส่วนคำวิจารณ์ การเมินเฉย หรือช่วงเวลาที่ใจลอยไปสนใจอย่างอื่นแต่ละครั้งคือการถอนเงิน นิสัยต่อไปนี้ออกแบบมาเพื่อช่วยให้ยอดคงเหลือของคุณเป็นบวกอย่างมั่นคง
1. ฝึกฟังอย่างตั้งใจ
การฟังอย่างตั้งใจหมายถึงการให้ความสนใจเต็มที่ขณะที่อีกฝ่ายพูด แทนที่จะคิดเตรียมคำตอบหรือรอจังหวะของตัวเอง งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Journal of Family Psychology พบว่าคู่รักที่ฝึกฟังอย่างตั้งใจและเข้าใจความรู้สึกของกันและกันรายงานว่ามีความพึงพอใจในความสัมพันธ์สูงกว่า และมีความขัดแย้งน้อยกว่า
การฟังอย่างตั้งใจเมื่อนำไปใช้จริงมีลักษณะดังนี้:
- สบตา และวางสิ่งที่คุณถืออยู่ลง
- ทวนสิ่งที่ได้ยิน เช่น “ฟังดูเหมือนคุณกำลังบอกว่า...”
- ถามเพื่อให้เข้าใจชัดเจนขึ้น แทนที่จะรีบเสนอทางแก้
- ยอมรับความรู้สึกของอีกฝ่าย ก่อนให้คำแนะนำ เช่น “เข้าใจได้ที่คุณจะรู้สึกแบบนั้น”
การฟังอย่างตั้งใจไม่ใช่แค่นั่งฟังเฉยๆ แต่ต้องใช้ทั้งพลังและความตั้งใจ ทว่าผลที่ได้ก็คุ้มค่า คนรักที่รู้สึกว่าตัวเองได้รับการรับฟังจริงๆ จะไว้วางใจกันลึกซึ้งขึ้นและคลี่คลายความเห็นต่างได้ดีขึ้น หากคุณรู้สึกว่ายากที่จะอยู่กับบทสนทนาตรงหน้า นิสัยการทำสมาธิ อาจช่วยให้มีสมาธิดีขึ้นเมื่อฝึกไปเรื่อยๆ
2. แสดงความขอบคุณทุกวัน
การพูดว่า “ขอบคุณ” ฟังดูเรียบง่าย แต่งานวิจัยแสดงให้เห็นว่านี่เป็นหนึ่งในนิสัยที่ทรงพลังที่สุดที่คุณสร้างให้ความสัมพันธ์ได้ การศึกษาคู่รัก 316 คู่ เป็นเวลา 15 เดือน พบว่าการได้รับความขอบคุณจากคนรักช่วยเพิ่มความพึงพอใจและความมุ่งมั่นที่จะรักษาความสัมพันธ์ พร้อมทั้งช่วยปกป้องคู่รักจากผลบั่นทอนของการทะเลาะที่ไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาและความเครียดทางการเงิน
การทดลองอีกชิ้นที่กินเวลา 5 สัปดาห์ พบว่าคู่รักที่เข้าร่วมกิจกรรมฝึกแสดงความขอบคุณใช้เวลาด้วยกันเพิ่มขึ้นเฉลี่ยวันละ 68 นาที เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม นั่นคือเวลาคุณภาพที่เพิ่มขึ้นมากกว่าหนึ่งชั่วโมง เพียงเพราะแสดงความซาบซึ้งต่อกันบ่อยขึ้น
วิธีแสดงความขอบคุณในแต่ละวันที่นำไปใช้ได้จริง:
- ขอบคุณคนรักอย่างเจาะจง แทนที่จะพูดแค่ว่า “ขอบคุณสำหรับมื้อเย็น” ลองพูดว่า “ขอบคุณจริงๆ ที่ทำอาหารเย็นให้วันนี้ ฉันเลยได้พัก”
- ส่งข้อความสั้นๆ ระหว่างวัน บอกให้รู้ว่าคุณเห็นและขอบคุณสิ่งที่อีกฝ่ายทำ
- ทำรายการสิ่งที่รู้สึกขอบคุณร่วมกัน หรือบอกหนึ่งสิ่งที่คุณรู้สึกขอบคุณก่อนนอน
หากอยากฝึกให้ลึกซึ้งขึ้น คู่มือการเขียนบันทึกขอบคุณ ของเราอธิบายทั้งงานวิจัยและวิธีปฏิบัติไว้ให้แล้ว
3. วางโทรศัพท์ลงเพื่อใช้เวลาคุณภาพร่วมกัน
ข้อนี้ควรให้ความสำคัญอย่างเร่งด่วน ผลสำรวจของ SellCell พบว่า ผู้คน 71% ใช้เวลาส่วนตัวไปกับโทรศัพท์มากกว่าใช้เวลากับคนรัก งานวิจัยจาก Institute for Family Studies พบว่าคู่รักที่มีโทรศัพท์มารบกวนช่วงเวลาคุณภาพมีโอกาสบอกว่าชีวิตสมรสของตน “มีความสุขมาก” น้อยกว่าประมาณ 70% และประเมินว่าตนมีโอกาสหย่าร้างในอนาคตสูงกว่าถึง 4 เท่า
ปรากฏการณ์นี้ถึงกับมีชื่อเรียกว่า “การเมินคนตรงหน้าเพื่อสนใจโทรศัพท์” งานศึกษาจากมหาวิทยาลัย Baylor พบความเชื่อมโยงระหว่างการถูกคนรักเมินเพื่อสนใจโทรศัพท์กับความพึงพอใจในความสัมพันธ์ที่ลดลง ความขัดแย้งที่เพิ่มขึ้น และอัตราภาวะซึมเศร้าที่สูงขึ้น
วิธีสร้างช่วงเวลาปลอดโทรศัพท์:
- กำหนดช่วงเวลาที่จะไม่ใช้โทรศัพท์ให้ชัดเจน เช่น มื้อเย็น ชั่วโมงแรกหลังเลิกงาน หรือก่อนนอน
- จัดจุดชาร์จโทรศัพท์ไว้ในอีกห้องหนึ่ง
- ใช้โหมด “ห้ามรบกวน” ระหว่างออกเดตหรือพูดคุยเรื่องที่ต้องใส่ใจกันเต็มที่
- แทนที่นิสัยเลื่อนหน้าจอด้วยกิจกรรมร่วมกัน เช่น เดินเล่น ทำอาหาร หรือเล่นเกม
4. แสดงความรักผ่านการสัมผัสให้เป็นนิสัยประจำวัน
การสัมผัสทางกายไม่ได้เกี่ยวกับความโรแมนติกเพียงอย่างเดียว แต่ยังส่งผลทางชีวภาพที่วัดได้ด้วย งานศึกษาที่ตีพิมพ์ใน eLife พบว่าการสัมผัสด้วยความรักระหว่างคู่รักสัมพันธ์กับระดับออกซิโทซินที่เพิ่มขึ้น คอร์ติซอลซึ่งเป็นฮอร์โมนความเครียดที่ลดลง และความวิตกกังวลกับความเครียดที่ผู้เข้าร่วมรายงานด้วยตนเองว่าลดลง
งานวิจัยของ Light และคณะ พบว่าการกอดคนรักบ่อยขึ้นเชื่อมโยงกับระดับออกซิโทซินที่สูงขึ้น ความดันโลหิตที่ลดลง และอัตราการเต้นของหัวใจที่ลดลง ผลเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย เมื่อเวลาผ่านไป สิ่งเหล่านี้มีส่วนช่วยลดความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด และทำให้สุขภาพโดยรวมดีขึ้น
การแสดงความรักผ่านการสัมผัสในแต่ละวันอาจเป็น:
- กอดนานๆ เมื่อต้อนรับกันหรือบอกลา
- จับมือกันระหว่างเดินเล่น
- แตะไหล่หรือลูบหลังเบาๆ สักครู่เมื่อเดินผ่าน
- นั่งใกล้กันแทนที่จะนั่งคนละปลายโซฟา
นิสัยนี้ไม่จำเป็นต้องอาศัยการแสดงความรักสุดโรแมนติกครั้งใหญ่ ช่วงเวลาสั้นๆ ที่ได้สัมผัสกันอย่างสม่ำเสมอตลอดวันช่วยให้ออกซิโทซินหลั่งต่อเนื่องและคงความรู้สึกใกล้ชิดไว้
5. ถามไถ่เรื่องราวในแต่ละวันของกันและกัน
นี่เป็นนิสัยที่เรียบง่ายที่สุดในรายการ และเป็นหนึ่งในข้อที่ถูกละเลยมากที่สุดด้วย คำถามว่า “วันนี้เป็นอย่างไรบ้าง?” ที่ถามด้วยความใส่ใจ ตามด้วยการรับฟังจริงๆ ช่วยความสัมพันธ์ได้มากกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด ในงานวิจัยของ Gottman เขาเรียกช่วงเวลาเล็กๆ เหล่านี้ว่า “สัญญาณขอความใกล้ชิด” ในชีวิตสมรสที่มั่นคง คู่รักตอบสนองต่อสัญญาณเหล่านี้ในทางบวกประมาณ 86% ของทั้งหมด ส่วนในชีวิตสมรสที่ลงเอยด้วยการหย่าร้าง ตัวเลขนี้ลดลงเหลือเพียง 33%
การถามไถ่กันทุกวันอย่างมีความหมายทำได้ดังนี้:
- ถามคำถามปลายเปิด เช่น “ส่วนที่ดีที่สุดของวันนี้คืออะไร?” หรือ “ตอนนี้มีอะไรที่ทำให้ไม่สบายใจอยู่บ้าง?”
- ฟังโดยไม่พยายามแก้ปัญหาให้ เว้นแต่อีกฝ่ายจะขอ
- เล่าเรื่องวันของคุณบ้าง รวมถึงความรู้สึกด้วย ไม่ใช่แค่เล่าว่าเกิดอะไรขึ้น
- ทำให้เป็นกิจวัตร เช่น ระหว่างมื้อเย็น ขณะเดินเล่น หรือก่อนนอน
6. คลี่คลายความขัดแย้งเล็กๆ โดยเร็ว
เรื่องขัดใจเล็กๆ ที่ยังไม่ได้คลี่คลายจะไม่หายไปเอง แต่จะสะสมขึ้น งานวิจัยแสดงให้เห็นอย่างสอดคล้องกันว่าคู่รักที่หยิบยกปัญหาเล็กๆ มาคุยกันตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยป้องกันไม่ให้ปัญหาเหล่านั้นกลายเป็นความขุ่นเคืองและความขัดแย้งเรื้อรัง งานของ Gottman ระบุรูปแบบการสื่อสารที่บั่นทอนความสัมพันธ์ 4 แบบ ซึ่งเขาเรียกว่า “สี่อาชาแห่งหายนะ” ได้แก่ การวิจารณ์ การดูแคลน การตั้งรับ และการปิดกั้นการสื่อสาร หากปล่อยไว้โดยไม่จัดการ รูปแบบเหล่านี้ทำนายการล้มเหลวของความสัมพันธ์ได้อย่างแม่นยำน่าทึ่ง
วิธีจัดการความขัดแย้งเล็กๆ ให้ดี:
- ยกเรื่องขึ้นมาคุยตั้งแต่เนิ่นๆ การพูดว่า “ฉันรู้สึกไม่สบายใจตอนที่...” ภายในไม่กี่ชั่วโมง ง่ายกว่าการเก็บความขุ่นข้องไว้หลายสัปดาห์มาก
- ใช้ประโยคที่เริ่มจาก “ฉัน” แทนการกล่าวโทษว่า “คุณ” เช่น “ฉันรู้สึกเหมือนถูกมองข้าม” แทน “คุณไม่เคยสนใจฉันเลย”
- พูดถึงพฤติกรรมที่เฉพาะเจาะจง แทนการตัดสินนิสัยใจคอของอีกฝ่าย
- มุ่งคืนดี ไม่ใช่เอาชนะ เป้าหมายคือการเข้าใจกัน ไม่ใช่การชนะข้อโต้เถียง
ข้อคิดสำคัญคือ ตัวความขัดแย้งเองไม่ได้ทำร้ายความสัมพันธ์ แต่วิธีที่คุณรับมือต่างหากที่ส่งผล คู่รักที่รักษาอัตราส่วนปฏิสัมพันธ์เชิงบวกต่อเชิงลบไว้ที่ 5:1 ได้ แม้ในช่วงที่เห็นต่างกัน ยังคงอยู่ด้วยกันและมีความสุขมากกว่า การเรียนรู้ที่จะจัดการปฏิกิริยาทางอารมณ์ของตัวเองเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับนิสัยที่ช่วยจัดการความวิตกกังวล และการสร้างความมั่นใจ เมื่อต้องพูดคุยเรื่องยาก
7. สนับสนุนเป้าหมายส่วนตัวของกันและกัน
ความสัมพันธ์ที่ดีต้องอาศัยคนสองคนที่มีความสมบูรณ์ในตัวเอง ไม่ใช่คนสองคนที่ต่างเป็นเพียงครึ่งหนึ่งและต้องรอให้อีกฝ่ายมาเติมเต็ม งานวิจัยจากโครงการ Harvard Study of Adult Development เน้นย้ำว่าความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นที่สุดคือความสัมพันธ์ที่ต่างฝ่ายต่างลงมือสนับสนุนการเติบโตส่วนบุคคลและความเป็นอิสระของอีกฝ่าย
การสนับสนุนเป้าหมายของกันและกันในแต่ละวันทำได้ดังนี้:
- ถามถึงความคืบหน้าของโครงการหรือเป้าหมายที่อีกฝ่ายเคยเล่าให้ฟัง
- ฉลองความสำเร็จเล็กๆ ไม่ใช่เฉพาะเมื่อบรรลุเป้าหมายใหญ่
- ช่วยในสิ่งที่ทำได้จริง เช่น ดูแลลูกเพื่อให้อีกฝ่ายได้ออกกำลังกาย หรือรับหน้าที่ทำมื้อเย็นเพื่อให้อีกฝ่ายได้ไปเรียน
- เคารพความต้องการที่จะมีเวลาอยู่คนเดียวหรือใช้เวลากับเพื่อน โดยไม่คิดว่าเป็นเพราะคุณ
การสนับสนุนเป้าหมายของกันและกันไม่ใช่การเสียสละ แต่เป็นการลงทุน เมื่อทั้งสองฝ่ายรู้สึกว่าได้รับกำลังใจให้เติบโต ความสัมพันธ์ก็เติบโตไปพร้อมกัน
86%
ของสัญญาณขอความใกล้ชิดได้รับการตอบสนองเชิงบวกในชีวิตสมรสที่มั่นคง
วิธีนำนิสัยเหล่านี้มาเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตร
การรู้จักนิสัยเหล่านี้เป็นเรื่องหนึ่ง แต่การลงมือทำทุกวันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แนวทางที่นำไปใช้ได้จริงคือการต่อยอดนิสัย ซึ่งหมายถึงการผูกนิสัยใหม่เข้ากับนิสัยที่ทำอยู่แล้ว:
- หลังรินกาแฟตอนเช้า -> ส่งข้อความสั้นๆ ขอบคุณคนรัก
- เมื่อเดินเข้าประตูบ้านหลังเลิกงาน -> กอดกัน 10 วินาทีก่อนทำอย่างอื่น
- ระหว่างมื้อเย็น -> เก็บโทรศัพท์ไว้ในลิ้นชัก แล้วถามคำถามปลายเปิดหนึ่งข้อเกี่ยวกับวันของอีกฝ่าย
- ก่อนนอน -> บอกหนึ่งสิ่งที่คุณรู้สึกขอบคุณเกี่ยวกับกันและกันในวันนี้
เริ่มจากหนึ่งหรือสองนิสัย เมื่อทำได้อย่างเป็นธรรมชาติแล้วจึงเพิ่มอีกข้อ งานวิจัยชี้ว่าการสร้างนิสัยใหม่อาจใช้เวลาตั้งแต่ 18 ถึง 254 วัน ดังนั้นความอดทนและความสม่ำเสมอจึงสำคัญกว่าความสมบูรณ์แบบ
คำถามที่พบบ่อย
นิสัยประจำวันข้อไหนสำคัญที่สุดต่อความสัมพันธ์ที่ดี?▼
งานวิจัยชี้ว่าการมีปฏิสัมพันธ์เชิงบวกอย่างสม่ำเสมอเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุด งานของ Dr. John Gottman แสดงให้เห็นว่าการรักษาอัตราส่วนปฏิสัมพันธ์เชิงบวกต่อเชิงลบไว้ที่ 5:1 ช่วยทำนายความสำเร็จของความสัมพันธ์ในระยะยาวได้ การฟังอย่างตั้งใจและการแสดงความขอบคุณเป็นสองวิธีที่ง่ายที่สุดในการเพิ่มปฏิสัมพันธ์เชิงบวกในแต่ละวัน
คู่รักควรใช้เวลาคุณภาพร่วมกันวันละเท่าไร?▼
ไม่มีตัวเลขเดียวที่เหมาะกับทุกคู่ แต่งานวิจัยชี้ว่าแม้เพียงวันละ 30 นาทีที่อยู่ด้วยกันอย่างใส่ใจเต็มที่โดยไม่มีโทรศัพท์ ก็อาจช่วยเพิ่มความพึงพอใจในความสัมพันธ์ได้อย่างมีนัยสำคัญ คุณภาพของความใส่ใจสำคัญกว่าจำนวนชั่วโมงทั้งหมดที่อยู่ในห้องเดียวกัน
นิสัยประจำวันช่วยแก้ปัญหาความสัมพันธ์ที่กำลังย่ำแย่ได้จริงหรือ?▼
นิสัยประจำวันช่วยให้การสื่อสารและความใกล้ชิดดีขึ้นได้อย่างมีความหมาย แต่ใช้แทนความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญไม่ได้เมื่อมีปัญหาที่ลึกกว่านั้น เช่น การทำลายความไว้วางใจหรือรูปแบบความขัดแย้งเรื้อรัง ลองมองนิสัยเหล่านี้เป็นการดูแลเพื่อป้องกันปัญหา หากความสัมพันธ์มีปัญหาร้ายแรงอยู่แล้ว การรับคำปรึกษาสำหรับคู่รักควบคู่กับการฝึกนิสัยประจำวันเป็นแนวทางที่ได้ผลที่สุด
จะสร้างนิสัยที่ดีต่อความสัมพันธ์ได้อย่างไร ถ้าคนรักไม่สนใจ?▼
เริ่มจากนิสัยที่คุณควบคุมได้ ได้แก่ การฟังอย่างตั้งใจ การแสดงความขอบคุณ และการวางโทรศัพท์ลงระหว่างพูดคุย งานวิจัยแสดงให้เห็นว่าเมื่อฝ่ายหนึ่งปรับพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอ อีกฝ่ายก็มักเริ่มตอบสนองในแบบเดียวกันเมื่อเวลาผ่านไป คุณเริ่มต้นได้โดยไม่ต้องรอให้คนรักเห็นด้วยก่อน
นิสัยเหล่านี้ใช้กับเพื่อนและครอบครัวได้ด้วยไหม?▼
ได้ แม้นิสัยบางข้อ เช่น การสัมผัสเพื่อแสดงความรัก จะเจาะจงกับความสัมพันธ์ของคู่รักมากกว่า แต่หลักสำคัญอย่างการฟังอย่างตั้งใจ ความขอบคุณ เวลาคุณภาพ และการสนับสนุนเป้าหมายของกันและกัน ใช้ได้กับความสัมพันธ์ใกล้ชิดทุกรูปแบบ โครงการ Harvard Study of Adult Development พบว่าคุณภาพของความสัมพันธ์ใกล้ชิดทั้งหมด ไม่ได้จำกัดเฉพาะคู่รัก เป็นตัวทำนายสุขภาพและความสุข
- 1.การศึกษาของ Harvard ตลอดเกือบ 80 ปี เผยแนวทางใช้ชีวิตอย่างมีสุขภาพดีและมีความสุขnews.harvard.edu
- 2.ความสัมพันธ์ทางสังคมและปัจจัยทางสรีรวิทยาที่กำหนดการมีอายุยืนตลอดช่วงชีวิตมนุษย์pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- 3.อัตราส่วนมหัศจรรย์ของความสัมพันธ์ตามหลักวิทยาศาสตร์gottman.com
- 4.Journal of Family Psychologytandfonline.com
- 5.งานศึกษาพบว่าความรู้สึกขอบคุณเป็นตัวกลางส่งผ่านผลของการสนับสนุนในความสัมพันธ์ระยะยาวpsypost.org
- 6.งานศึกษาเผยพลังของคำว่า ‘ขอบคุณ’ สำหรับคู่รักnews.illinois.edu
- 7.ผลสำรวจสมาร์ตโฟนกับความสัมพันธ์: ผู้คน 71% ใช้เวลากับโทรศัพท์มากกว่าคนรักsellcell.com
- 8.Institute for Family Studiesifstudies.org
- 9.งานศึกษาจากมหาวิทยาลัย Baylorpmc.ncbi.nlm.nih.gov
- 10.การสัมผัสด้วยความรักและระดับออกซิโทซินในแต่ละช่วงของวัน: การศึกษาประเมิน ณ ขณะนั้นในชีวิตประจำวันelifesciences.org
- 11.Light และคณะmzellner.com

